ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਉਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਨਾ ਹੀ ਵਰਣਾਂਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ-ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਕਟੋਰੇ ਵਾਂਗ, ਹਨੇਰਾ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਯਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਹੀ ਅੰਡੇ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ) ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਹੁਣ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਆਕਸ਼ੁਸ਼ — ਇਹ ਮਨੁਵੰਤਰਾ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਯੁੱਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅੰਤਰਾਲ ਹੁਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ, ਸ੍ਵਰੋਚਿਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਬਾਰੇ। ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਤਿਮਿਰਾ, ਚਰਵਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ, ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਹੁਣ, ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਬਣੇ। ਇਹ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ, ਵਾਸਵਰਤੀਨ ਕਹਾਏ। ਸੁਤਪਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਇਹ ਸੱਤ ਜਣੇ, ਉਥੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਣੇ। ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧੀਆ, ਸਤਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਪੀਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ — ਇਹ ਸੱਤ ਜਣੇ ਵੀ, ਉਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਥੇ ਮਨੁ ਵਾਸੁ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਉਥੇ, ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਚੌਦਾਂ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਰੈਵਤ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੁ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਜਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਬਣੇ; ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣੋ।