ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਕਪਿਲ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਜਲ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਲ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਦਸ ਗੁਣਾ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਾ ਮਾਨਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਅੰਡਾ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਤੀਜੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਸਤ੍ਤਵ ਗੁਣ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਤਮਸ ਗੁਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਦੋ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਵਿਚ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪ, ਕਰਤੱਬ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਨਾਮ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਿ ਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਨਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨੂੰ ਇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਵਜ੍ਯਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਖੇਡ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਬਿਨਾਂ ਵਿਅਖਿਆ ਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਚਾਹੇ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਣ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਰਨਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉਹੀ ਪਰਮ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵੀ ਪਰਾਰਧ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਹ ਕਾਠਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਕਲਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੱਖਣਾਚਲ ਰਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀਆਚਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਕ ਚਤੁਰਯੁਗ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ, ਸੌ ਭਾਗ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੇ ਸੌ ਭਾਗ ਕ੍ਰਿਤ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕਤਰਫ਼, ਇਕੱਤਰ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸਮਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਵਰਨਿਕ ਆਦਿ ਮਨੂੰ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਸਮਾਂ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।