ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਦਾ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਅਖਵਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸੱਚਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕੜ। ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਗੋਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਅਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਵੀਤ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬੜ) ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਥਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਜਾਂ ਵੈਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ, ਨਾ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ, ਨਾ ਨਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪਹਾੜ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਵੀ, ਉਹ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਇਤਨੀ ਹੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਸਤੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਸ ਅਤੇ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਕਰੋ। ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਆਕਸ਼ੁਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਯੁੱਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅੰਤਰਾਲ ਹੁਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਦੇ ਬਾਰੇ। ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਤਿਮਿਰਾ, ਚਰਵਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਾਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ।