ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਓਹਨਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਨਾਰੀਰੂਪੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਹਡੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੇਂ ਸੁਖ ਅਤੇ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲੀਂਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰ ਅਣਗਿਣਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੱਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਤਿਅਦਭੁਤ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਉੱਚੇ ਬੁਰਜ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਹਰਿ, ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਨੰਦ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਬੋਚਤਮ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮਨ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪਾਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਮੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚਹੁੰਕਿੱਟ ਲੋਟਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੋਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਅਸਥਾ ਕਰਕੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਵੀਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵਰਣ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ, ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਪਹਾੜ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ-ਚਮਕਦੀ ਵੀ, ਉਹ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇਹੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਚਹੁੰਕਿੱਟ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰਾ, ਕਟੋਰੇ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ ਦਾ ਪਰਿਦ੍ਰਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਹੁੰਕਿੱਟ ਚਤੁਰਾਨਨ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਦਿਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉੱਚਤਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋਏ, ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।