ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵਿਹੰਗਮ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਦੇਵਦਾਰੂਆਂ ਦਾ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਉਪਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਵਨ ਵਿਚ ਰਮਣੀਕ ਮਹਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਯਕ-ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿਚ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਜਾ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਵੀਣਾ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਜਦੇ ਹਨ। ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਧਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੋਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਥੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਥੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੰਭਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ, ਕੋਈ ਰਜੋ-ਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ—ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀਆਂ ਪਰਮ ਜੋਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਕਪਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੰਦਿਸ਼ਵਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਭਾਸਕਰ—ਅਣਗਿਣਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ—ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਠੰਢੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮੋਹਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਮਾਣਕਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਨੰਦਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਮਾਣਯੋਗ ਕਰਦਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਸੰਨਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਸ਼ਰਮ ਇੰਨੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਜੋ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਲਕ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਪਹਾੜੀ, ਵੈਭ੍ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਾਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਅਮਰ ਤੇ ਧਰਮੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਲਕ੍ਸ਼ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਇਥੇ ਲੋਕ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਦੇ ਰਸ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੱਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ!