ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਣਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵੰਦਨਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ, ਮਨਮੋਹਕ ਸਦਾਨੀਰਾ ਨਦੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਯਾਦ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ਼ਿਗਰੁ ਅਤੇ ਸਵਸ਼ਿਲਪਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਾ, ਤਾਮਸੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ—ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਰਿਕ੍ਸ਼ਵਤ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੇਣਿਆ, ਵੈਤਰਨੀ, ਬਲਾਕਾ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਵਤੀ—ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਹਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਤਿਮਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ—ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਆਭੀਰ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦਾ ਦੇ ਲੋਕ—ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਸੌਵੀਰ, ਸੈੰਧਵ, ਹੂਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਦਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਜਾਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਨ ਥਕਾਵਟ, ਨ ਕੋਈ ਪੀੜਾ, ਨ ਭੁੱਖ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਹਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਭਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਹਾਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇਵਤਾਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਫਟਿਕ ਦੇ ਖੰਭ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਲ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਅੱਠ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤਚਿੱਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਜਲ, ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਮਨਾ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ਼ਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।