ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਆਪਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ — ਸੀਤਾ, ਅਲਕਨੰਦਾ, ਸੁਚਕਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਨਾਮੀ — ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਫਿਰ, ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਕਲੀ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਸੀਮਾ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਪੂਰਬ ਵਾਂਗ, ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਾੜ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫੈਲ ਕੇ, ਵਿਚਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜਠਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਮੈਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਰੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਦੁੱਧ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਦਵੀਪ ਉੱਤੇ, ਲੋਕ ਸਦਾ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਲਕਸ਼ਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਇਕਸ਼ੁ (ਗੰਨੇ) ਦਾ ਰਸ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਦਸ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਮਹਿਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭ ਹਨ। ਦਿਵਿਆ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਸਦਾ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤ ਉਮਰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ। ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾ, ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਾਗ ਟਾਪੂ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਨ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਾਰੁਣਾ ਵੀ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਦੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਦੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਕਹੁ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਲੋਹਿਤਾ ਵੀ, ਜੋ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਚਿਤ੍ਰ ਉभरਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।