ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੇਰੂ ਪర్వਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਾਟੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਨ੍ਯ ਸੰਤਕੁਮਾਰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਥਾ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮੇਸ਼्वर, ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਦਰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਮਰਾਵਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਚਾ ਨਿਵਾਸ ਇੰਨਾ ਉੱਚਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੇਜੋਵਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਾਈ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਵੈਦਿਕ ਜਪ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਸੰਯਮਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਕ੍ਸ਼ੋਵਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣੀ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁੱਧਵਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਚਾਹੀਦੀ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧੈਰਜ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਗੰਧਵਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੰਜਨ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਂਤਿਮਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਯਸ਼ੋਵਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸਭ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਗਣਪਤੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਗੰਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ: ਸੀਤਾ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ, ਸੁਚਕਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਨਾਮੀ। ਫਿਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਇਹ ਸੱਤ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੀ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਸਰਹੱਦੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਇਹ ਪਹਾੜ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ।