ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਲਾਗ્નਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਕਾਲਾਗ્નਿ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਾਕਤ ਅੱਗ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਧਕਾਰਮਈ, ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਰੂਪ ਹੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਇਹ ਸੱਤਵੇਂ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਟਾਪੂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਧਿਓਦਾ (ਦਹੀਂ ਵਾਲਾ), ਖੀਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਸੱਤ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੱਤੀ ਯੂਨਿਟ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ-ਕਮਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ (ਕਰਨਿਕਾ) ਵਾਂਗ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੀਲਾ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੁ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਟੇਕਾਂ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ "ਜੰਬੂ" ਕਿਉਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਬੂ ਫਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਸਤੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਭ੍ਰਾਜ਼ ਪਹਾੜ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਵੈਕੰਕ, ਮਣਿਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਋ਕਸ਼ਵਾਨ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਪਹਾੜ—ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ਿਖਰ, ਪਤੰਗ ਅਤੇ ਰੁਚਕ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਸਮੂਲਾ, ਵਸੁਧਾਰਾ, ਕੁਰੁ ਅਤੇ ਸਾਨੁਮਾਨ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਗਜਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਕ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤੱਬਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਸ਼ਿਖਿਵਾਸ, ਵੈਦੂਰਿਆ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ, ਸੁਪਕਸ਼, ਕਙਕ ਅਤੇ ਕਪਿਲ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਜਨਾ, ਮਧੁਮਾਂਸ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ—ਇਹ ਵੀ ਉਲਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਪਾਰਿਜਾਤ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਕਪਿਲੋਦਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸਿਧਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਸ਼ੰਖਕੂਟ, ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਨਾਗ ਨਾਮਕ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮਯੂਰ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਮਹਾਕਪਿਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਝੀਲ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ।