ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਥੇ ਵਿ਷্ণੁ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਰੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਹਨ, ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਪਤਿ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲੱਖਾਂ ਯੋਗੀ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਉਪਸਥਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤਪਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਕ ਦੇ ਉਚਾਰਕ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਤਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀਓ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਾਤਾਲ-ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਲ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸਾਤਲ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਲਾਤਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੁਤਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਂਤਕ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਮਾਦ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਯਗਰੀਵ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਕਲੇਸ਼ ਝੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕਾਲਾਗ্নਿ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯੋਗ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਨਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਰੂਪ, ਸਮਾਂ ਹੈ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਇਹ ਸੱਤਵੇਂ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੂਸਰਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ: ਦਧਿਓਦ (ਦਹੀ ਦਾ), ਦੁਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੌਲਾਂ ਯੂਨਿਟ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਂਤੀ ਯੂਨਿਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ-ਕਮਲ ਦੇ ਅੰਡਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਨੀਲਾ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਨੇ ਹੀ ਚੌੜੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੁ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉਤਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਵਿਪੁਲ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨਿਓ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ “ਜੰਬੂ” ਕਿਉਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਬੂ ਫਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।