ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਿਯਤ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਇਕੋ ਰੇਖਾ ‘ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ’ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਆਹਾਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉਸ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਸੁੱਚਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਅਤੇ ਪੁੰਨਤਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਨੇਕਟਰ (ਅਮ੍ਰਿਤ) ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਿਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖੋ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਾਟਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਰਥ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਸੁਵਰਨ ਰਥ ਅੱਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਰਭਾਨੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਛੇ ਘੋੜੇ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਥ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨਭਾਗ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਵੈਰਾਜ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮੁੜ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ, ਤਪस्वੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠਕ ਉਥੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਥੇ ਵਿ਷्णੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਰੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਆਤਮਿਕ ਤੇ ਮਾਇਆਮਈ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਹੜਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਭਵਾਨੀਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲੱਖਾਂ ਯੋਗੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਧਰਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤਪਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਾਕ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਤਲ ਆਦਿਕ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਾਤਾਲ-ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਲ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸਾਤਲ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਲਾਤਲ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਤਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਂਤਕ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ, ਪ੍ਰਹਮਾਦ ਦੈਤ, ਮਹਾਬਲੀ ਜੰਭ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਨੇ ਵੱਧ ਹਨ ਕਿ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਉਥੇ ਕਾਲਾਗਨੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯੋਗ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਨਰਸਿੰਹ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਵੀ ਹਨ।