ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਪ੍ਰਗਟ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਸੀ। ਇਸ ਅਪ੍ਰਗਟ ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਲਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਨਾ ਰਾਤ—even ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਅੰਤਰੀਅਮੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਇਸ ਅਪ੍ਰਗਟਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਪ੍ਰਗਟਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਬੀਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ, ਧੀਰਜ, ਸਮਰਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਜਨਮੀ। ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਆਤਮਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੱਗ ਦੇ ਤੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਖਮ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਵਾਦ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜਲ ਤੋਂ ਪૃਥਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਗੰਧ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਯੂ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ—ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼—ਜਨਮੀ। ਅੱਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ—ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ—ਜਨਮੀ। ਜਲ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ—ਸਵਾਦ ਸਮੇਤ—ਜਨਮਿਆ। ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪૃਥਵੀ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਥੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ (ਕੋਸ) ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅੰਡ (ਬ੍ਰਹਮੰਡ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੂਲ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਤ੍ਰਗ੍ਯ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੀ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਕਪਿਲ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ—all ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਘੇਰਿਆ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ (ਵਿਸ਼ਵ) ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਤੱਤ-ਸਚਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਦਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਰੀਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਆਗੇ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ।