ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਕੇ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੇਰਪ (ਨਾਗ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਢੋਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਲੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਕੰਠ ਵਾਲਾ ਉਹ ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕਾਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੰਯਦਵਸੁ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਸੁਪੁੰਮਾ ਠੰਢੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਹਰੀਕੇਸ਼ਾ ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁੱਕਰ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵੀਂ ਰੇਖਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਧ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਜੋ ਚਮਕ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਦੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ 'ਚੰਦ੍ਰਮਾ' ਨਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। 'ਸ਼ੁਕ੍ਰ' ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਤਪਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਧਾਤਾ ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਾ, ਵਿਸਾਖ ਵਿੱਚ ਤਪਨ ਨਾਂ ਦੀ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪ੍ਰੌਸ਼ਠਪਦ ਵਿੱਚ ਭਾਗਾ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਪੌਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਰੇਖਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਨ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਪਤਭਿਸ ਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਐਨੀ ਹੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਸ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਗਿਆਰਾਂ ਨਾਲ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਿਯਤਾ, ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੀਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਲਾਲ। ਸੂਰਜ ਅਮਰਤਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਲ, ਮੰਧ, ਰਾਹੂ ਅਤੇ ਕੇਤੂ ਵੀ ਅੱਠਵੇਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ 'ਪ੍ਰਵਾਹ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ-ਦਸ ਰੇਖਾਵਾਂ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚਮਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।