ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਘਲਮਈ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਾਪ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਸਵਰਭਾਨੂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮਹਾਨ ਸਥਿਤੀ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕ ਪੈਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਬੁਧ ਵੀ ਇਕ ਪੈਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਬੁਧ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀਆਂ ਮਾਪਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਅੱਧ-ਯੋਜਨ ਦੀਆਂ ਮਾਪਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਨੀ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੰਡਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਵਕ੍ਰ, ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਕ੍ਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਡੰਡਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਣਾ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਧੁਰੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਚੱਕਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਥ ਦੀ ਮਾਪ ਪੰਜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਹੈ। ਧੁਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਯੁਗਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧ ਯੁਗਾ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਛੰਦ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ। ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਦਾ। ਅਮਰਾਵਤੀ, ਸੰਯਮਨੀ, ਸੁਖਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਉੱਜਲੇ ਗੋਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਤ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੰਦਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਵਿਵਸਵਤ, ਪੂਸ਼ਣ, ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ੁ, ਇਹ ਸਭ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਬਸੰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।