ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਸੁਣੋ ਕਿ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਕੀ ਹਨ: ਰਮ੍ਯ, ਹਿਰਣ੍ਵਾਨ, ਕੁਰੂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ ਅਤੇ ਹਲਕ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਹੇਮਕੂਟ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਸੀ, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਭੂਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਵేత ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਵਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਔਖੇਪਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਜਵਲ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰਿਸ਼ਭ ਸੀ। ਉਹ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤਿਨਾਥ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਨਾਲ ਜਣੇ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਥੂ, ਫਿਰ ਰਕਤ, ਅਤੇ ਰਕਤ ਤੋਂ ਗਯਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਟਵਸਟਾ ਟਵਸ਼ਟੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਜਾ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਧਰਮੀ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਗੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਨਲੋਕ, ਤਪੋਲੋਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ, ਇਹ ਸਭ ਹਿਰਣ੍ਯਗਭ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਭੂਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਭੂਵਰਲੋਕ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਕਰ। ਸ੍ਵਰਲੋਕ ਦਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਅਰਾਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸੰਵਾਹਾ ਅਤੇ ਵਿਵਾਹਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਰਾਵਾਹਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਵੀ ਇੰਨੇ ਹੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇੰਨੇ ਹੀ ਅੰਤਰ ’ਤੇ ਬੁਧ ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ (ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ। ਉਸ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮਹਾਨ ਸਥਿਤੀ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਪੈਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਬੁਧ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਬੁਧ ਵਲੋਂ ਉਹ ਦੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਹਨ।