ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਧਰਮਕ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇਹੀ ਤਪੋਵਨ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਭਗਤ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਨ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਨੰਦਮਈ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਰਵਿਆ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟੇਢਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਸੂਤ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੋਲ (ਵਿਸ਼ਵ) ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਹੇ ਸੂਤ, ਇੱਥੇ ਰਾਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰ। ਅਸੰਖਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਉਸਦੇ ਦੱਸੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮেধਾ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਹਵ੍ਯ, ਸਵਨ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਵਪੁਸ਼ਮਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲਾਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਵਨ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਢਾਟੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਢਾਟਕੀ ਖੰਡ, ਜਿਸਨੂੰ ਢਾਟਕੀਖੰਡ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕੁਸੁਮੋੱਤਰਾ, ਮੋਦਾਕੀ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਕੁਮਾਰਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਕਹਾਇਆ। ਛੇਵਾਂ ਮੋਦਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਮਹਾ-ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਿਪੁਣ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਕਪਿਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਵੈਧਯੁਤਾ, ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਰਸਾਇਆ।