ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ‘ਤੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ‘ਤੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਮਹਾਤਮ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇ। ਜੋ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹੋਵੇ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਰਾਹੂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਾਠ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਲੋਂ ਭੋਗਿਆ ਗਿਆ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਣ-ਪ੍ਰਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਧਨਵੰਤ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ, ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਾਹਨਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ, ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਖੇਤ ਹੈ। ਵਟ ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪੋਵਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣਵੱਤੀ ਗाथਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਭਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਦਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਮਈ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਰਵਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਤ ਉੱਤਰਾ ਜੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।