ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿਆਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਤਿਆਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਆਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਧਾ, ਲੰਢਾ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਵੀ, ਜੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਰਕਤੀ ਹੈ, ਤਿਆਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਕਤੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਭੇਟ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਟ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਭੇਟ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੇ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਭੇਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ, ਜੇ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੱਲਾ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਦਾ ਦੀ ਆਨੰਦਮਈ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੀ ਉਹ ਸਦਾ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਨੰਤ, ਅਪਾਰ, ਨਿਯੰਤਾ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੱਤਵ-ਚਿੰਤਕ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਰ, ਅਟੱਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਰੂਪਤਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਪਰਗਟ ਬ੍ਰਹਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਅਪਰਗਟ ਤੱਤ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ—ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸੰਕੋਚ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਬੀਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਸਮਰਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਮਹਾਤੱਤਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।