ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਤ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੋਧ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੁਜਾ ਜਨ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਨਾ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਨਾ, ਲੰਗੜਾ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੇਕਰ ਦੁਜਾ ਜਨ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੈਰਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੀ ਸਰਵੋਚਤ ਭੇਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭੇਟ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੇਟ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਉੱਤਮ ਭੇਟ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਰਮ ਵੀ ਇਸ ਅਤੁਲ ਭੇਟ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਬੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ, ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲਾ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ-ਸੁਖੀ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਰਾਹ ਨਾ ਅਪਣਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਭ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ!" ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਨੰਤ, ਅਮਾਪ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੱਤ-ਵਿਚਾਰਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।