ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਿਆਣੇ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ—"ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਜਾ, ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਗਤ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਉਹ ਸਿਆਣੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਅਣਮੁੱਲ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। ਭਲਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਸ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਜਿਗਿਆਸੂ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਉਸ ਮਹਾਨ ਚੇਤੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਆਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਪੂਛਿਆ ਕਿ ਇਸ ਗੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਸਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੈਰਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਸਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਲਦ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ—"ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਣ। ਇਹ ਰਾਜ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਖਮਤਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—"ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਕੰਮ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ?" ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸੂਖਮ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਕਾਮਨਾਸ਼ਕ, ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਵਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਅਨਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਪਰ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।