ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲੋਕਿਕ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਛੱਤਰੀਅ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਡੱਖਾ ਦੇ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਕਲੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਣਗੇ। ਇਹ ਸਭ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ। ਉਹ ਵਿਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੇ ਆਚਰਨ ਅਪਣਾਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਡਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਆਚਰਨ ਅਪਣਾਉਣਗੇ। ਇਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਦਿਵਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯਮ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਜੇਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖਾਮੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਦਾਨ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਰੂਪਾਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਾਨ, ਤਪ, ਯਜ੍ਯ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਦੀਵੀ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ, ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ, ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਜੀਲੇ, ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਮਨਵੰਤਰੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਈਸ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਵੋਚ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਣਿਆ। ਮੁਨਿ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇ ਨੁੰ ਛੂਹਿਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨਾਸਕ, ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸਰਵ-ਸੁਆਮੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਹਨ, ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: “ਤੂੰ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ।” ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।