ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਰੁੱਖ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੁਹਿਆ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸੇ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ, ਇੱਥੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲਚ, ਵਾਸਨਾ, ਝਗੜੇ ਤੇ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੰਡ ਮੰਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਉਚਾਰਣ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ-ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਵਿਅਸਨ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਰਾਹੀਂ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣ ਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਆਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਇਹ ਚਲਣ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜੀਊਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦਾ ਡਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਚੀ ਲੋਕ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੱਗ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਅਕਲ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲੈਟਣ, ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨਰ-ਭ੍ਰੂਣ ਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗਤਿਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਧਰਮ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਰ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚੋਰ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੇਦ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਦੰਡ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ, ਧਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੇਦ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਪਸਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਚਲਣ ਅਤੇ ਵਿਦੀਰਣੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।