ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਾਖਿਆਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਥਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੇਵ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਕਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ। ਇਸ ਮਥਨ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸਨ, ਇਸ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅੰਤਹੀਣ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਜੋ ਆਪਾ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੋਹ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪਦਮਾਵਾਸਿਨੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਸ਼ੁਭ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।" "ਇਹ ਮੋਹਿਨੀ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਅਤਿ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੌਣ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਕ ਮਹਾਨ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਨਾਮਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਹਿਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਦ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ।" "ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਨੇ ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਤਪ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਜੇਹੀ ਹੈ।'" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਜੋ ਅਨੰਤ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।