ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਨੁ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਗ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੈ-ਭਵ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੀਰਣਯਗਰਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾਮ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਲਕੜ ਹੈ। ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਅਡੋਲ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ; ਪੰਜਵਾਂ ਕੋਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਪਕੁਰਵਾਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਠਿਕਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਕੁਰਵਾਣਾ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੈਸ਼ਠਿਕਾ ਮਰਨ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ, ਨਿਰਲੇਪ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਵ-ਅਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਕਈ ਕਰਮ-ਤਿਆਗੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਚੀ ਯੋਗ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ 'ਚ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ 'ਚ, ਉੱਚੀ ਧਿਆਨ ਸਥਿਤੀ ਆਖਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੇ ਦੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਓ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। "ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗੜੇਗਾ।" ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮਸ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਧਿਆਨ ਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਧਿਆਨ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼, ਅ-ਪ੍ਰਕਟ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸਥਾਨ ਤੁਰੰਤ ਪਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਭਗਤੀ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਮਾਥੇ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਓ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਥੇ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਓ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਥੇ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਓ। ਉਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਲਗਾ ਕੇ—ਇਹ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।