ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਣੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਯੋਗ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਪਣਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਗ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤਤਾ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁੰਭੂਤ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਦ ਹੀਰਾ-ਨ੍ਯਗਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਕੜ ਹੈ। ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਅਡੋਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਠਿਕ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਨੂੰ ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਹੀ ਜਾਣੋ; ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ, ਨਿਰਲੇਪ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਵਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਣਪ੍ਰਸਥੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਣਵਾਸੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੋਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਉੱਤਮ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੇ ਦੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਧਿਆਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।