ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਜਯਧਵਜ ਨੇ ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਹਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤਲੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਜਯਧਵਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਖਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਵਿਦੇਹ ਨੂੰ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਹ ਨੇ ਰਾਖਸ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਜਦ ਉਹ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਹ, ਜੋ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਬੜੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।" ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਛਾ-ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ—all ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਧੰਨਵੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਚੀਜ਼ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫਿਰ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤਾਲਵੰਘਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਵੀ, ਵਰਸ਼ਾ ਆਦਿ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੀ, ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਧੁ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਸ਼ਣਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਬਣਿਆ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁर्जਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਬੜੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ।" ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਮਦੇਵ ਹੋਵੇ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਦੀ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ੍ਹਾ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ। ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾ ਨਾਲ ਸੰਗ ਨਾ ਕਰੀਂ।" ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਡਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਸੀ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗੀ।" ਪਰ ਰਾਜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਆਖਦੀ, "ਜੇ ਤੂੰ ਡਰਦਾ ਰਹੇਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕਣਵਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।