ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਦਸੇ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਭੱਜ ਪਏ। ਦਾਨਵ ਨੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਤਮਾ, ਭੈਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਦਾਨਵ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਿਰਾਕਾਰ ਯੋਧੇ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯ, ਵਾਯਵਯ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਣ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ। ਪਰ ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਗੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਯਧਵਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਨੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਹ ਨੇ ਪਹਾੜ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਦਾਨਵ ਦਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਦੇਹ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ।" ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹਰੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੀਏ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਯ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਯਜ੍ਯ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਆਦਿ ਦੇਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਲਈ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤਾਲਵੰਘਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਹੋਰ, ਵਰਿਸ਼ਾ ਆਦਿ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਤਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਮਧੁ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਰਿਸ਼ਣ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰ੍ਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ।" ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀ ਕਾਮਦੇਵ ਹੋਵੇ। ਤਦ ਉਰਵਸ਼ੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।