ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿੱਧਾਂਤ ਸਿੱਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉੱਤਮ ਉਤਸਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ। ਜੇਕਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਲ ਬਸੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਰਗ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਨਾ ਕਰੇ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਦ ਹੋਵੇ। ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਉਪਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ, ਬ੍ਰਹਮਣੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮਯੋਗ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਨਿਆਸ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਨਿਆਸ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧਾਸੂਚੀਤਾ, ਦੋਖ ਰਹਿਤਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੈਯੰਭੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਵਾਮੀਪਣ ਦਾ ਆਸਰਾ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਜੋਗੀ ਅਡੋਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਨਿਆਸੀ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਠਿਕ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਨੂੰ ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਹੀ ਜਾਣੋ; ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਦਾਸੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਨਿਆਸੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਭਿਖਸ਼ੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਨਿਆਸੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਸਨਿਆਸੀ ਹਨ। ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।