ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧੰਨ ਵਿ਷্ণੁ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਦੀ ਭੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਰੀਏ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਸੱਤਵ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਰਾ ਦੀ ਭੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਥਾਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪੁਰਖਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੌਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਨੇ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਜਿਆਂ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅੱਗ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਲਈ ਸੋਮਾ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ। ਮਨੂਆਂ ਲਈ ਉਮਾ ਦੇਵੀ, ਵਿ਷্ণੁ ਅਤੇ ਸੂਰਜ। ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ। ਸਭ ਲਈ, ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਸੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਹੋਰ ਭੱਜ ਗਏ। ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਬਰਛੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਹਥਿਆਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਭੈਰਵ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਨਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਿਰਾਕਾਰ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਅਤੇ ਵਾਯਵਿਆ ਅਸਤਰ ਵਰਤੇ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਸਤਰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਅਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਗਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਯਧਵਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਨੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਹ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਹ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।