ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮ ਜਮਦਗਨਯਾ ਲਈ, ਜਨਾਰਦਨ ਖੁਦ ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤਾਕਤਵਰ, ਬਹਾਦਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਯਧ੍ਵਜ ਨਾਮਕ ਬੜਾ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ 'ਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜੋਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਤਮੋਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਵਧਨਹਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤਮੋਗੁਣ ਅਪਣਾਂ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਵਗੁਣ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਰੀ ਸਤ੍ਵਗੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਸਤ੍ਵਗੁਣ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਰਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਸਿਆਣੇ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ; ਜੋ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਜਨੋ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਰ ਵੇਲੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੱਖਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅੱਗ, ਆਦਿੱਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਲਈ ਸੋਮ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੋਮ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ। ਮਨੁਆਂ ਲਈ ਉਮਾ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ। ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ, ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ। ਸਭ ਲਈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਦਸੋ ਦਿਸਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਹੋਰ ਭੱਜ ਗਏ। ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਭੈਰਵ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਅਤੇ ਵਾਯਵਿਆ ਅਸਤਰ ਵਰਤੇ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵੀ। ਪਰ, ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਤਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਗੂੰਜਿਆ ਨਹੀਂ।