ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਨਲ, ਅਜਿਤ ਅਤੇ ਰਘੁ ਹੋਏ। ਸ਼ਤਾਜਿਤ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਿਤਾ ਸੀ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੁਰਦਮਾ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਧਨਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਲਈ, ਰਾਮ ਜਾਮਦਗਨਯ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਯੋਧਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲਵਾਨ, ਵੀਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਯਧਵਜਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਘਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰਾ, ਜੋ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧੰਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕੇਸ਼ੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਅਪਣਾਂ ਕੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਹੀ ਸਤ੍ਵ ਹੈ। ਸਤ੍ਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤੱਵ ਪੁਰਾਤਨ, ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸਿਆਣੇ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ; ਜੋ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਗਨਿ, ਆਦਿਤਯ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਪੁਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਲਈ ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੋਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ। ਮਨੂਆਂ ਲਈ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ ਹਨ। ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਲਈ ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਜਾapati ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ।