ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੋਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਰਾਪੀੜਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਦਵਿਜ) ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਖ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਨ ਸ਼ਤਾਯੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁੱਤਰ। ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਵਾਰਿਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਕੁੱਲ ਛੇ ਸਨ—ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸਮਯਾਤੀ, ਅਯਾਤੀ, ਵਿਯਾਤੀ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਕ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਸੁਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਰਮੀਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਅਨੁ ਅਤੇ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਸਰਜਿੱਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਕਰੋਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਨਲ, ਅਜਿਤ ਅਤੇ ਰਘੁ ਹੋਏ। ਸ਼ਤਾਜਿਤ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਨੇਕ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹਿਹਯ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਿਤਾ ਹੋਇਆ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਦੁਰਦਮ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਧਨਕ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਿਆ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਿਆ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਰਾਮ ਜਮਦਗਨਯ, ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਬਣਕੇ ਆਏ। ਇਹ ਸਭ ਯੋਧਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲਵਾਨ, ਸੂਰਵੀਰ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਯਧਵਜ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਜੋ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜੋਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਰਾ, ਤਮੋਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕੇਸ਼ੀ-ਵਧਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਤਮੋਗੁਣ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਕੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤੋ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਰੀ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਸਤੋ ਗੁਣ ਦਾ ਹੈ। ਸਤੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਰਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਪੂਰਨ ਕਰਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਨਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਰਤਵ੍ਯਤਾ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ, ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ। ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਨਿਭਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।