ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮਕ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਰਿਤਾ ਹੋਇਆ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭੂਤਿ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਾਰਿਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਅਨਰਣਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼੍ਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਰਯਸ਼੍ਵ ਜਨਮਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹਰਯਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਨਸ਼ੀਲ, ਦਾਨੀ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਥ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਵਸੀਸ਼੍ਠ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ, ਯਥਾ ਵਿਧੀ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪਿਛੋਂ, ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨੇ ਵਸੀਸ਼੍ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਉੱਤਮ ਹੈ—ਯਜਨਾ, ਤਪ, ਜਾਂ ਸਨਿਆਸ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਪਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਵਣਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ ਸਨਿਆਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾ ਵਿਧੀ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਨਿਆਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਉੱਗੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਯਜਨਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਪ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਤਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਣ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਧਰਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਅਸਕੇਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਕੋਲ ਆਪ ਆਏ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਚਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—"ਹੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਂਖਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਹੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੰਗੋ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ! ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋਰ ਸੌ ਸਾਲ ਤੇ ਕੁਝ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।" ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਜੜਾਂ, ਕੁੰਧਰਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੋਗੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਾ ਦੇਵ, ਜੋ ਅਰਧ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਧ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।