ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਨੇਕ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਹਰੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੌੜ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ, ਦੰਡਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭਾ ਤੋਂ ਸੰਘਟਾਸ਼ਵਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਜੋ ਰਣਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਸਿਰਮੌਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਰਿਤਾ ਹੋਇਆ। ਹਾਰਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਭੂਤੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਨਰਨਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਨ ਧਨਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਯ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜਾ ਸਰਵੋਚ ਹੈ—ਯਜ, ਤਪ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਯਜਨਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਪ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਤੀਬਰ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਪ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੀ ਦੇਵਤਾ, ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਯੋਗੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਗ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਪੁਰਸ਼, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਣ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਹ ਜੜਾਂ, ਕੰਦ-ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਗर्भ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।