ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ—ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਆਦਿ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੋ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭਟਕਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੱਖ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਾਧਕ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ। ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਯਜ्ञ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਜੋੜ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਵਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਜਾਣੋ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੇਵਲ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਫਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜੀਕਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਧਰਮ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹਨ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਦੰਡ ਅਤੇ ਯੁੱਧ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ, ਵਪਾਰ, ਯਜ્ઞ ਦਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਧਰਮਿਕ ਕਰਮ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਾਨਪਰਸਥ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਏ। ਵਾਨਪਰਸਥ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜੀਵਨ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ ਆਮ ਕਰਤਵ ਦੱਸਿਆ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਗਰਭਹੰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝੋ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਤ੍ਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।