ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਭੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਝੁਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨਾਰਾਏਣ ਨੂੰ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ: “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ?” ਤਦ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬੋਲੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਹ ਇਕੋ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਭਵਾਨੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੋਕ ਕੇਸ਼ਵ, ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅੰਬਿਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਤੇ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਰਖਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੋੜੀ ਹੋਈ ਜਾਨੀਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਤਾਰਣਹਾਰ, ਪੁਰਖ, ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੱਚਾ, ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ—ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਹੀ ਜਾਣ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਣ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਨਾਰਾਏਣ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਜਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪੁਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਨਾਰਾਏਣ ਦੇ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਆਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ, ਮੁੱਖ ਸਮੇਤ, ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿਵਯ ਸਵਾਰੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭੈਰਵ, ਜੋ ਰਾਖ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੈਰਵ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਤੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਹੈਂ ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਰਾਜਾ ਹੈਂ।” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਨੁੱਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨੱਚਿਆ—ਜੋ ਸਤਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ, ਭੈਰਵ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।