ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਅਜੈ ਹਰਾ ਨੇ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਓਹ ਨанди ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅੰਧਕ ਨਾਮਕ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰ ਲਈ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਿਨਾਇਕ, ਮੇਘਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸੋਮਨੰਦੀ—ਜੋ ਵਿਦਿੁਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ ਸਨ—ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਭਾਲੇ, ਸ਼ੂਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਤੀਨ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦਾ ਸੂਰਜ, ਭੈਰਵ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਭੈਰਵ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈਅਨਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਅਜਨਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕੇ। ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਉਥੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਆਏ ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਨੰਦੀ, ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਇਹਨਾਂ ਸਭਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਇਆ। ਭੈਰਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ (ਤੀਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ) ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਆਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਦਿਵਿਆ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ: “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ?” ਤਦ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬੋਲ ਪਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ, ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅੰਬਿਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਰਚਨਹਾਰ, ਰਖਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸਵੈ ਰੂਪ ਅਤੇ ਇਕੋ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।” “ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੱਚਾ, ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕੋ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਨੰਦ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਣ, ਪਰ ਮੋਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵੀ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭਿ ਘਟਨਾ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਹਾਨ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਏ।