ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦੱਖ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ (ਦੱਖ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਹਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਭਗਤ ਬਣੋ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੋ।" ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਚਾਨਕ ਦੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸੀ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਅਲੱਸ ਨਾ ਕਰੋ।" ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨੂੰਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੋਹ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪਰਮ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਖਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੱਖ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਗੌਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਚਮੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਰਮ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ, ਉਹ ਭਟਕ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਵੈਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਤਦ ਉਹ ਲੋਕ ਭੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹੁਣ, ਦੱਖ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਸੁਣੋ। ਦੱਖ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਧਰਮਪੂਰਨ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰਿਨੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਾਈਂ ਧੀਆਂ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਗਿਰਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ—ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਹਨ ਸੰਕਲਪਾ ਤੇ ਮੁਹੂਰਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ। ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਸਾਧਯਾ, ਭਾਨੁ ਤੋਂ ਭਾਨਵ, ਮੁਹੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਹੂਰਤਜ। ਸੰਕਲਪਾ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਧਰਮ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਅੱਠ ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਪੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੀਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੋਜਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਅਗਿਆਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੱਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਨਿਸ਼ਠਾ, ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੀ ਮੋਖ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।