ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਸ਼ੁਪਤਿ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਇਸ ਯਜਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇ।" ਯਜਨ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ, ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ (ਦਕ੍ਸ਼) ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਆ।" ਫਿਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ (ਵੀਰਭਦ੍ਰ) ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਰੋਮਜਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿ-ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਉਹ ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ, ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।" ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ।" "ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੂੰ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦਿਓ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ। "ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਗਣਾਂ ਦੇ ਕੋਪਿਤ ਅਗਵਾ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੂਪ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਗਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਏਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੁਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੇ ਤਾੜਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਚਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਵੱਜਿਆ। ਜੋ ਵੀ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਹ ਵੈਨਤੇਯ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਸ਼ਚਰਜ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ। ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼, ਸਾਂਬਾ ਸਮੇਤ, ਉੱਥੇ ਆਪ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਜੋੜੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।