ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਦਿਤਿਆ, ਜੋ ਧਨਯ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਲਾਲ ਤੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਰੂਦ੍ਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਮਝੇ ਜਾਣ; ਰਵੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ” ਆਖ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਰੀ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ। ਵਿ਷ਣੁ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਾਰਾਯਣ ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ। ਜਦ ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਧਨਯ ਵਿ਷ਣੁ, ਜੋ ਸਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਸਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਝੂਠੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਲੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿ਷ਣੁ) ਉਨਾਂ ਵਲੋਂ ਉਦੇਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਰੂਦ੍ਰ ਵਲ ਮੋੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਿਆ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਕ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਯਜ੍ਨ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇ।” ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰੂਦ੍ਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਜੈਯ, ਤੇ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਡੰਡਾ ਲੈ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ, ਤੇ ਰਾਖ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਹ ਯਜ੍ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ 'ਤੇ, ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਕੇ।” ਫਿਰ ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਯਜ੍ਨ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਬੈਲ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਰੋਮਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਕਾਲਾਗਿਨੀ-ਰੂਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਉਹ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਨ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਯਜ੍ਨ-ਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਣਗਿਣਤ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਤੇ ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਦੇ ਦਿਓ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਉਸ ਨੂੰ ਆਖੋ, ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਕਰੇ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।” ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਯਜ੍ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ।