ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼—all ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤ—ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ। "ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹੋ," ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।" ਉਸ ਨੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਹਾ ਮੰਤਰ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿਖਾਇਆ। ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧ੍ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਆਚਰਨ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਨਾਮਕ, ਧਨੁਰ-ਵਿਦਿਆ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧ੍ਯਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਝਗੜ ਕੇ, ਸ਼ਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਠੀਕ ਪੂਜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਅਣਉਪਯੋਗੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਖਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। "ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਅਣਉਪਯੋਗੀ ਧੀ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਘਰ ਛੱਡ ਦੇ।" ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ, ਭਟਕਿਆ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗਾ।" ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਵੀ ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਮਾਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਤੱਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਦ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੋ," ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ-ਮਨ ਵਾਲੇ? ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਘਾਟ 'ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆਏ। ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਉਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁਣ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ?" "ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਲਈ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।" ਜਦੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖੁਦ ਆਖਦਾ ਹੈ—"ਸ਼ੰਕਰ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਨੰਗਾ, ਖੋਪੜੀ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਅੰਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ—ਉਹ (ਰਿਵਾਜ) ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।