ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ କଥିତଃ ପ୍ରତିସର୍ଗୋ ମନୀଷିଭିଃ
ଏହି ତିନି ଲୋକର ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରତିସର୍ଗୋ ଽଯଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ କାଲଚିନ୍ତକୈଃ
ସମୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ହେଉଥିବା ଏହି ପୁନଃସୃଷ୍ଟିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଲଯଃ ପ୍ରତିସର୍ଗୋ ଽଯଂ କାଲଚିନ୍ତାପରୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ
ସମୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ନାଶ ଓ ପୁନଃସୃଷ୍ଟିକୁ 'ପ୍ରଳୟ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ନୈମିତ୍ତିକମିଦାନୀଂ ଵଃ କଥଯିଷ୍ଯେ ସମାସତଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ନୈମିତ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ ବିଷୟରେ କହିବି।
ସ୍ଵାତ୍ମସଂସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜାଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରତିପେଦେ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରଜାମାନେ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଭୂତକ୍ଷଯକରୀ ଘୋରା ସର୍ଵଭୂତକ୍ଷଯଙ୍କରୀ
ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ନାଶ କରେ, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ଆଣେ।
ତାନି ଚାଗ୍ରେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଭୂମିତ୍ଵମୁପଯାନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ନାଶ ହୋଇ, ପୃଥିବୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅସହ୍ଯରଶ୍ମିର୍ଭଵତି ପିବନ୍ନମ୍ଭୋ ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅସହ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତାହାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ପାଣିକୁ ଶୋଷି ନେଇଥାଏ।
ତେନାହାରେଣ ତା ଦୀପ୍ତାଃ ସୂର୍ଯାଃ ସପ୍ତ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ସେଇ ଶୋଷଣ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ସାତଟି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଲୋକମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଦହନ୍ତି ଶିଖିନସ୍ତଥା
ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଚାରି ଲୋକକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ଭାସ୍କରାଃ ସପ୍ତ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିପ୍ରତାପିନଃ
ସାତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଗାନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ତାପ ଦେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଖଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନିର୍ଦହନ୍ତୋ ଵସୁଂଧରାମ୍
ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ରହନ୍ତି, ପୃଥିବୀକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତାପରେ ଜଳାଇଦେଉଛନ୍ତି।
ସାଦ୍ରିନଦ୍ଯର୍ଣଵଦ୍ଵୀପା ନିସ୍ନେହା ସମପଦ୍ଯତ
ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଜଳ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଲଗ୍ନାଭିସ୍ତିର୍ଯକ୍ ଚୈଵ ସମାଵୃତମ୍
ତଳେ, ଉପରେ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ, ସେଇ କିରଣମାନେ ସବୁଠି ଢାକି ରହିଛି।
ଏକତ୍ଵମୁପଯାତାନାମେକଜ୍ଵାଲଂ ଭଵତ୍ଯୁତ
ଏମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭଳି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଲୋକମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନିର୍ଦହତ୍ଯାତ୍ମତେଜସା
ଏହି ସମସ୍ତ ଚାରିପ୍ରକାର ଜଗତ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହିଯାଏ।
ନିର୍ଵୃକ୍ଷା ନିସ୍ତୃଣା ଭୂମିଃ କୂର୍ମପୃଷ୍ଠା ପ୍ରକାଶତେ
ଗଛ ଓ ଘାସ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି, କୂର୍ମର ପିଠି ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵମେଵ ତଦର୍ଚିର୍ଭିଃ ପୂର୍ଣଂ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯତେ ପୁନଃ
ସେଇ ଅଗ୍ନିଶିଖାମାନେ ସମସ୍ତକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୁଣିଥରେ ତିବ୍ର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।
ତତସ୍ତାନି ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଭୂମିତ୍ଵମୁପଯାନ୍ତି ଚ
ତାପରେ ସେସବୁ ବିଲୀନ ହୋଇ, ପୁଣି ଭୂମିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କୃତ୍ଵା ସପ୍ତାତ୍ମା ପାଵକଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ସପ୍ତ ଆତ୍ମା ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତକୁ ଭସ୍ମ କରି ରହିଯାନ୍ତି।
ପିବନ୍ନପଃ ସମିଦ୍ଧୋ ଽଗ୍ନିଃ ପୃଥିଵୀମାଶ୍ରିତୋ ଜ୍ଵଲନ୍
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରହିଥିବା ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି ଜଳକୁ ପିଇଯାଏ।
ଲୋକାନ୍ ଦହତି ଦୀପ୍ତାତ୍ମା ରୁଦ୍ରତେଜୋଵିଜୄମ୍ଭିତଃ
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ, ତାହା ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ୱରୂପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦହିଯାଏ।
ଅଧସ୍ତାତ୍ ପୃଥିଵୀଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଦିଵମୂର୍ଧ୍ଵଂ ଦହିଷ୍ଯତି
ତଳେ ପୃଥିବୀକୁ ଦହିଦେଇ, ସେ ଉପରେ ଦିଗନ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିବ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶିଖାସ୍ତସ୍ଯ ଵହ୍ନେଃ ସଂଵର୍ତକସ୍ଯ ତୁ
ସେଇ ସଂହାର ଅଗ୍ନିର ଶିଖାମାନେ ତାପରେ ଉପରକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି।
ତଦା ଦହତ୍ଯସୌ ଦୀପ୍ତଃ କାଲରୁଦ୍ରପ୍ରଚୋଦିତଃ
ସେଇ ସମୟରେ, କାଳରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସେ ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଦହିଯାଏ।
ଦହେଦଶେଷଂ କାଲାଗ୍ନିଃ କାଲୋ ଵିଶ୍ଵତନୁଃ ସ୍ଵଯମ୍
କାଳାଗ୍ନି, ନିଜେ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ହୋଇ, ସମସ୍ତକୁ ଅବଶେଷ ରହିବା ଛାଡ଼ି ଦହିଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଯୋଗୁଡନିଭଂ ସର୍ଵଂ ତଦା ଚୈକଂ ପ୍ରକାଶତେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ ଲୋହାର ଗୁଡିକୁ ମନେପଡ଼େ, ଏକାଟିଆ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତଦା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଘୋରାଃ ସଂଵର୍ତକା ଘନାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଭୟଙ୍କର ସଂହାର ମେଘମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଧୂମ୍ରଵର୍ଣାସ୍ତଥା କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପୀତାଃ ପଯୋଧରାଃ
କିଛି ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କିଛି ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ମେଘମାନେ ଅନେକ ରଙ୍ଗର।
ଶଙ୍ଖକୁନ୍ଦନିଭାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଜାତ୍ଯଞ୍ଜନନିଭାଃ ପରେ
କିଛି ଶଂଖ କିମ୍ବା ଦୋଳିକୁ ମନେପଡ଼େ, ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କାଜଳ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।