କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଷ୍ଟୁମନା ମୁନିଃ

ତାପରେ ଖୁସି ହୋଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୁନି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ।

କିମେତଦ୍ ଭଗଵଦ୍ରୂପଂ ସୁଘୋରଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍

"ଭଗବାନ୍କର ଏହି ଭୟାନକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଥିବା ରୂପ କଣ?"

ଅନ୍ତର୍ହିତେଵ ସହସା ସର୍ଵମିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍

"ଆପଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।"

ମହେଶଃ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ଯୋଗଂ ଦେଵୀଂ ଚ ତ୍ରିପୁରାନଲଃ

ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଯୋଗ ଅଟୁଟ ରଖନ୍ତି, ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ଅଗ୍ନି ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହିଦେଇଥିଲେ।

ଦାହକଃ ସର୍ଵପାପାନାଂ କାଲଃ କାଲକରୋ ହରଃ

ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦହିଦେଇଥିବା, ସମୟ ଓ ସମୟକୁ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ହରା।

ସୋ ଽନ୍ତର୍ଯାମୀ ସ ପୁରୁଷୋ ହ୍ଯହଂ ଵୈ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ସେଇ ପୁରୁଷ; ମୁଁ ହେଉଛି ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ।

ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ମୁନିର୍ଭିଶକ୍ତିର୍ଜଗଦ୍ଯୋନିଃ ସନାତନୀ

ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ସନାତନ ଜଗତର ମୂଳ ଭାବେ କହନ୍ତି।

ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ମାଯାରୂପ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ

ଶ୍ରୁତି କହେ—ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପ୍ରକଟ ଏବଂ ମାୟାର ରୂପ।

ଯୋଜଯାମି ପ୍ରକୃତ୍ଯାହଂ ପୁରୁଷଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶକମ୍

ମୁଁ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ପୁରୁଷ, ଅର୍ଥାତ୍ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକତ୍ର କରେ।

ସୃଜତ୍ଯଶେଷମେଵେଦଂ ସ୍ଵମୂର୍ତେଃ ପ୍ରକୃତେରଜଃ

ପ୍ରକୃତିର ରଜୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ରୂପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

ତଵୈତତ୍ କଥିତଂ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟ୍ଵତ୍ଵଂ ପରମାତ୍ମନଃ

ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ସମାସ୍ଥାଯ ପରଂ ଭାଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରୋ ମନୀଷିଭିଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ମନୀଷୀମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।

ଦୃଷ୍ଟା ହି ଭଵତା ନୂନଂ ଵିଦ୍ଯାଦେହସ୍ତ୍ଵହଂ ତତଃ

ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି।

ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ କାଲ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ

ଶ୍ରୁତି କହେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ, ରୁଦ୍ର ଓ କାଳ—ଏହିମାନେ।

ତଦାତ୍ମକଂ ତଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ତଦକ୍ଷରମିତି ଶ୍ରୁତିଃ

ଶ୍ରୁତି କହେ—ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ, ସେ ଅପ୍ରକଟ, ସେ ଅବିନାଶୀ।

ଆକାଶଂ ନିଷ୍କଲଂ ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମାଦନ୍ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ଆକାଶ ହେଉଛି ନିର୍ବିଭାଗ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ।

ସଂପୂଜ୍ଯୋ ଵନ୍ଦନୀଯୋ ଽହଂ ତତସ୍ତଂ ପଶ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍

ଏହିଠାରେ ମୋତେ ପୂଜିବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଶାଶ୍ୱତଙ୍କୁ ଦେଖ।

ତତ୍ରୈଵ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ରୁଦ୍ରାମାରାଧଯନ୍ମୁନିଃ

ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ସଂସେଵ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ

ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ରୁଦ୍ରକୋଟିରିତି ଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଏହାକୁ ରୁଦ୍ରକୋଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହା ହେଉଛି ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କର।

କୋଟିବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଦାନ୍ତାସ୍ତଂ ଦେଶମଗମନ୍ ପରମ୍

କୋଟି କୋଟି ସଂଯମୀ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

ଅନ୍ଯୋ ଽନ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତାନାଂ ଵ୍ଯାଘାତୋ ଜାଯତେ କିଲ

ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

କୋଟିରୂପୋ ଽଭଵଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ରୁଦ୍ରକୋଟିସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ରୁଦ୍ର ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ପାର୍ଵତୀନାଥଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଧିଯୋ ଽଭଵନ୍

ପାର୍ବତୀଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

ଦୃଷ୍ଟଵାନିତି ଭକ୍ତ୍ଯା ତେ ରୁଦ୍ରନ୍ଯସ୍ତଧିଯୋ ଽଭଵନ୍

‘ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଜ୍ଯୋତିସ୍ତତ୍ରୈଵ ତେ ସର୍ଵେ ଽଭିଲଷନ୍ତଃ ପରଂ ପଦମ୍

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଲାଗି ଆଶା କରି, ସେଇ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଚାହିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦ୍ରଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ରୁଦ୍ରସାମୀପ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଲଭାବେ ପୂଜା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମୀପତା ପାଇଁଥାଏ।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ନିଯମଵାନିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାର୍ଧାସନଂ ଲଭେତ୍

ସେଠାକୁ ନିୟମ ରଖି ଯାଇଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଧା ଆସନ ପାଇଁଥାଏ।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପିତୄନ୍ ପୂଜ୍ଯ କୁଲାନାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍

ସେଠାକୁ ଯାଇ ପିତୃମାନେଂକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଜଣେ ଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।