କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ ତେଷାଂ ଵରାହଵପୁରୀଶ୍ଵରଃ

ବରାହ ରୂପ ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିଲେ।

ମୁମୋଚ ରୂପଂ ମନସା ଧାରଯିତ୍ଵା ପ୍ରିଜାପତିଃ

ପ୍ରଜାପତି ମନରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

ଵିତତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଦେହସ୍ଯ ନ ମହୀ ଯାତି ସଂପ୍ଲଵମ୍

ତାଙ୍କର ଦେହ ବିଶାଳ ଥିବାରୁ ପୃଥିବୀ ଡୁବିଲା ନାହିଁ।

ପ୍ରାକ୍ସର୍ଗଦଗ୍ଧାନଖିଲାଂସ୍ତତଃ ସର୍ଗେ ଽଦଧନ୍ମନଃ

ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଲଗାଇଲେ।

ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ ସର୍ଗଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସ୍ତମୋମଯଃ

ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଥିବା ଏକ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ଅଵିଦ୍ଯା ପଞ୍ଚପର୍ଵୈଷା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମହାତ୍ମନଃ

ଏହି ଅବିଦ୍ୟା ପଞ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

ସଂଵୃତସ୍ତମସା ଚୈଵ ବୀଜକମ୍ଭୁଵନାଵୃତଃ

ଏହା ତମସା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ବୀଜଟି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା।

ମୁକ୍ଯା ନଗା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ମୁଖ୍ଯସର୍ଗସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ଏହିମାନେ ପ୍ରଧାନ ଗଛ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗସ୍ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ

ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ପ୍ରବାହ ନାମକ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ପଶ୍ଵାଦଯସ୍ତେ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ପଥଗ୍ରାହିଣୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମ ପଥକୁ ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ତ୍ରୋତ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦେଵସର୍ଗସ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପ୍ରବାହ ନାମକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେବତାମୟ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରକାଶା ବହିରନ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଦେଵସଂଜ୍ଞିତାଃ

ସ୍ୱଭାବରୁ ଭିତରେ ବାହାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନେ ଦେବତା ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।

ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ ତଦାଵ୍ଯକ୍ତାଦର୍ଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ସାଧକଃ

ତାପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଅବରୋହମାନ ପ୍ରବାହ ନାମକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଦୁଃ ଖୋତ୍କଟାଃ ସତ୍ତ୍ଵଯୁତା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପରିକୀର୍ତିତା

ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗଂ ସର୍ଗୋ ଭୂତାଦିକୋ ଽଭଵତ୍

ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ପଞ୍ଚଭୂତ ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଇତ୍ଯେତେ ପଞ୍ଚ କଥିତାଃ ସର୍ଗା ଵୈ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଃ

ଏଭଳି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।

ତନ୍ମାତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୂତସର୍ଗୋ ହି ସ ସ୍ମୃତଃ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି, ଏହାକୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ ସଂଭୂତୋ ଽବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ

ଏହିପରି, ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ଅଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯଃ ସ ପଞ୍ଚମଃ

ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ପ୍ରବାହ ନାମକ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର, ଏହା ପଞ୍ଚମ।

ତତୋର୍ଽଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସାଂ ସର୍ଗଃ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ମାନୁଷଃ

ତାପରେ ଅବରୋହମାନ ପ୍ରବାହର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ, ସେହି ସପ୍ତମ।

ନଵମଶ୍ଚୈଵ କୌମାରଃ ପ୍ରାକୃତା ଵୈକୃତାସ୍ତ୍ଵିମେ

ନବମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି କିଶୋରମାନଙ୍କର; ଏମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ବିକୃତି ସୃଷ୍ଟି।

ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ମୁଖ୍ଯାଦ୍ଯା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଧାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଋଭୁଂ ସନାତ୍କୁମାରଂ ଚ ପୂର୍ଵମେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ

ପ୍ରଜାପତି ପୂର୍ବରୁ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଈଶ୍ଵରାସକ୍ତମନସୋ ନ ସୃଷ୍ଟୌ ଦଧିରେ ମତିମ୍

ସେମାନଙ୍କର ମନ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା, ସୃଷ୍ଟିରେ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ।

ମୁମୋହ ମାଯଯା ସଦ୍ଯୋ ମାଯିନଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ମାୟାରେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।

ନାରାଯଣୋ ମହାଯୋଗୀ ଯୋଗିଚିତ୍ତାନୁରଞ୍ଜନଃ

ନାରାୟଣ, ମହାଯୋଗୀ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ ତପ୍ଯମାନୋ ଭଗଵାନ୍ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତ

ସେ ଭଗବାନ୍ ଯଦିଓ କଷ୍ଟସାଧନା କରୁଥିଲେ, କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ।

କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦଵଃ

କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡିଲା।

ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମହାଦେଵଃ ଶରଣ୍ଯୋ ନୀଲଲୋହିତଃ

ସେଠାରୁ ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଶରଣଦାତା ମହାଦେବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।