କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ଶରୀରଶୋଷଣଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତାପସାସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍

ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କହନ୍ତି।

ସତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧିକରଂ ପୁଂସାଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ପରିଚକ୍ଷତେ

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର କରେ ଯାହା, ତାହାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଉତ୍ତରୋତ୍ତରଵୈଶିଷ୍ଟ୍ଯଂ ପ୍ରାହୁର୍ଵେଦାର୍ଥଵେଦିନଃ

ବେଦର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବାମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି।

ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଵାଚିକଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଉପାଂଶୋରଥ ଲକ୍ଷଣମ୍

ଅଧ୍ୟୟନକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ମନେ-ମନେ ଉଚ୍ଚାରଣ।

ଉପାଂଶୁରେଷ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ସାହସ୍ରୋ ଵାଚିକାଜ୍ଜପଃ

ଏହି ମନେ-ମନେ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି; ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ ତୁଳନାରେ ହଜାର ଗୁଣା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଚିନ୍ତନଂ ସର୍ଵଶବ୍ଦାନାଂ ମାନସଂ ତଂ ଜପଂ ଵିଦୁଃ

ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ମନସିକ ଜପ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଯା ଧୀସ୍ତାମୃଷଯଃ ପ୍ରାହୁଃ ସଂତୋଷଂ ସୁଖଲକ୍ଷଣମ୍

ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ, ସେଇ ସନ୍ତୋଷକୁ ଋଷିମାନେ ମନର ଦୃଢତା ବୋଲି କହନ୍ତି।

ମୃଜ୍ଜଲାଭ୍ଯାଂ ସ୍ମୃତଂ ବାହ୍ଯଂ ମନଃଶୁଦ୍ଧିରଥାନ୍ତରମ୍

ମାଟି ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମନର ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ସୁନିଶ୍ଚଲା ଶିଵେ ଭକ୍ତିରେତଦୀଶ୍ଵରପୂଜନମ୍

ଶିବଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିବା ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୂଜା।

ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଵଦେହଜୋ ଵାଯୁରାଯାମସ୍ତନ୍ନିରୋଧନମ୍

ଜୀବନଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ନିଜ ଦେହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁ; ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଶ୍ୱାସ ନିରୋଧନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ ଏଵ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଗର୍ଭୋ ଽଗର୍ଭ ଏଵ ଚ

ଏହି ଅଭ୍ୟାସକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବୋଲାଯାଏ—ଏକଟି ଧାରଣ ସହିତ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଧାରଣ ବିନା।

ମଧ୍ଯମଃ ପ୍ରାଣସଂରୋଧଃ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମାତ୍ରିକୋତ୍ତମଃ

ମଧ୍ୟମ ଶ୍ୱାସ ନିରୋଧନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହା ଛଅତିରିଶ ଗଣନାରେ ମାପାଯାଏ।

ମନ୍ଦମଧ୍ଯମମୁଖ୍ଯାନାମାନନ୍ଦାଦୁତ୍ତମୋତ୍ତମଃ

ଧୀର, ମଧ୍ୟମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରୁ, ଆନନ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ହୁଏ।

ଏତଦ୍ ଵୈ ଯୋଗିନାମୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍

ଏହିଠାରେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣାୟାମର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ତ୍ରିର୍ଜପେଦାଯତପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିରୋଧିତ ଶ୍ୱାସରେ ତିନିଥର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଏହାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲାଯାଏ।

ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯୋଗିଭିର୍ଯତମାନସୈଃ

ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉତ୍ସାହୀ ଯୋଗୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ସାମ୍ଯେନ ସଂସ୍ଥିତିର୍ଯା ସା କୁମ୍ଭକଃ ପରିଗୀଯତେ

ଯେଉଁ ସମତା ଅବସ୍ଥା ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତାହାକୁ କୁମ୍ଭକ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ନିଗ୍ରହଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରସ୍ତୁ ସତ୍ତମାଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ନିଗ୍ରହ ବୋଲନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିବୃତ୍ତି ବୋଲନ୍ତି।

ଏଵମାଦିଷୁ ଦେଶେଷୁ ଧାରଣା ଚିତ୍ତବନ୍ଧନମ୍

ଏପରି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ, ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା।

ଵୃତ୍ତ୍ଯନ୍ତରୈରସଂସୃଷ୍ଟା ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସୂରଯୋ ଵିଦୁଃ

ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ମିଶିନଥିଲେ, ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ହ୍ଯର୍ଥମାତ୍ରେଣ ଯୋଗସାଧନମୁତ୍ତମମ୍

ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗସାଧନ ହୁଏ।

ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶକଂ ଯାଵତ୍ ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ

ଧ୍ୟାନ ଯେତେବେଳେ ବାରଟି ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ସମାଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସାଧନାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମେତତ୍ସାଧନମୁତ୍ତମମ୍

ସମସ୍ତ ସାଧନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହିଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାଧନା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ସମାସୀତାତ୍ମନଃ ପଦ୍ମମେତଦାସନମୁତ୍ତମମ୍

ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି ବସିଲେ, ପଦ୍ମାସନକୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଆସୀତାର୍ଧାସନମିଦଂ ଯୋଗସାଧନମୁତ୍ତମମ୍

ଏହି ଅର୍ଧାସନ ଯୋଗ ସାଧନା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ।

ସମାସୀତାତ୍ମନଃ ପ୍ରୋକ୍ତମାସନଂ ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ପରମ୍

ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି ବସିଲେ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ନାମକ ଆସନକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଗ୍ନ୍ଯଭ୍ଯାସେ ଜଲେ ଵାପି ଶୁଷ୍କପର୍ଣଚଯେ ତଥା

ଅଗ୍ନି ପାଖରେ, ଜଳରେ କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଉପରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ—

ସଶବ୍ଦେ ସଭଯେ ଵାପି ଚୈତ୍ଯଵଲ୍ମୀକସଂଚଯେ

ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଭୟ ଅଛି, କିମ୍ବା ଅନେକ ଦେଉଳ ବା ପିଲାମାଟି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ କେବେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନାଚରେଦ୍ ଦେହବାଧେ ଵା ଦୌର୍ମନସ୍ଯାଦିସଂଭଵେ

ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ବା ମନ ଖରାପ ହେବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।