କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ଅହୋରାତ୍ରାଣି ତାଵନ୍ତି ମାସଃ ପକ୍ଷଦ୍ଵଯାତ୍ମକଃ

ଏତେ ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଯାହାରେ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଥାଏ।

ଅଯନଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ରାତ୍ରିର୍ଦେଵାନାମୁତ୍ତରଂ ଦିନମ୍

ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ହେଉଛି ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଦିନ।

ଚତୁର୍ଯୁଗଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ତଦ୍ଵିଭାଗଂ ନିବୋଧତ

ଚତୁର୍ଯୁଗରେ ବାରଟି ଅଂଶ ରହିଛି; ଏହାର ବିଭାଗ ବୁଝନ୍ତୁ।

ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ କୃତସ୍ଯ ତୁ

ସେଥିରୁ ଶତଟି ହେଉଛି ସନ୍ଧ୍ୟା, ଏବଂ କୃତ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ।

ଅଂଶକଂ ଷଟ୍ଶତଂ ତସ୍ମାତ୍ କୃସନ୍ଧ୍ଯାଂଶକଂ ଵିନା

ସେଥିରୁ ଛଅଶେ ଅଂଶ ହେଉଛି, କୃତ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଛାଡ଼ି।

ତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରତିଷ୍ଯାଣାଂ କାଲଜ୍ଞାନେ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍

ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ଯୁଗର ସମୟ ଗଣନା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

ତଦେକସପ୍ତତିଗୁଣଂ ମନୋରନ୍ତରମୁଚ୍ଯତେ

ସେହି ଅଂଶର ଏକାଏକାଉଁଠି ସତରେ ଗୁଣ କଲେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ।

ସ୍ଵାଯଂଭୁଵାଦଯଃ ସର୍ଵେ ତତଃ ସାଵର୍ଣିକାଦଯଃ

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାପରେ ସାବର୍ଣ୍ଣିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।

ପୂର୍ଣଂ ଯୁଗସହସ୍ତ୍ରଂ ଵୈ ପରିପାଲ୍ଯା ନରେଶ୍ଵରୈଃ

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାରଟି ଯୁଗ ନରେଶମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦରକାର।

ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାନି ନ ସଂଦେହଃ କଲ୍ପଂ କଲ୍ପେନ ଚୈଵ ହି

ଏହି ସବୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; କଳ୍ପ ଓ ତାହାର ଅବଧି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ତ୍ରଂ ତୁ କଲ୍ପମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ କଳ୍ପ ହେଉଛି ହଜାରଟି ଚତୁର୍ଯୁଗ।

ବ୍ରହ୍ମଣଃ କଥିତଂ ଵର୍ଷଂ ପରାଖ୍ଯଂ ତଚ୍ଛତଂ ଵିଦୁଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ 'ପରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।

ତେନାଯଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ

ଏହିକାରଣରୁ, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ କାଲଯୋଗେନ ପୁନରେଵ ଚ ସଂଭଵଃ

କାଳର ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ପୁଣିଥରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

କାଲେନୈଵ ତୁ ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ସ ଏଵ ଗ୍ରସତେ ପୁନଃ

କେବଳ କାଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ କାଳ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ସବୁ ଶେଷ ହୁଏ ।

ସର୍ଵଗତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵାତ୍ମାସୌ ମହେଶ୍ଵରଃ

ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ମହାପ୍ରଭୁ ।

ଏକୋ ହି ଭଗଵାନୀଶଃ କାଲଃ କଵିରିତି ଶ୍ରୁତି

ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ୍‌ ହିଁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍, କାଳ ଓ କବି ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହିଛି ।

ସାଂପ୍ରତଂ ଵର୍ତତେ ତଦ୍ଵତ୍ ତସ୍ଯ କଲ୍ପୋ ଽଯମଷ୍ଟମଃ

ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଚାଲିଛି; ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କର ଏହା ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପ ।

ଵାରାହୋ ଵର୍ତତେ କଲ୍ପଃ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍

ବରାହ କଳ୍ପ ଏବେ ଚାଲିଛି; ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ମୁଁ କହିବି ।

ଶାନ୍ତଵାତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ନ ପ୍ରଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ

ଶାନ୍ତ ବାତାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, କିଛି ଜଣାଯାଉନଥିଲା ।

ତଦା ସମଭଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ତ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ତ୍ରପାତ୍

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ହଜାର ଆଖି ଓ ହଜାର ପାଦ ଥିଲା ।

ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯସ୍ତୁ ସୁଷ୍ଵାପ ସଲିଲେ ତଦା

ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏକି ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସମୟରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ ।

ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣଂ ଦେଵଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆକୃତି ଥିବା ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ।

ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତା ଯସ୍ମାତ୍ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ଯେଉଁଠି ସେ ଶୁଏ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଥିବାରୁ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।

ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସର୍ଗକାରଣାତ୍

ରାତି ଶେଷରେ, ସୃଷ୍ଟି ନିମିତ୍ତେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ଅନୁମାନାତ୍ ତଦୁଦ୍ଧାରଂ କର୍ତୁକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଅନୁମାନ କରି, ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ ପ୍ରଜାପତି ।

ଅଧୃଷ୍ଯଂ ମନସାପ୍ଯନ୍ଯୈର୍ଵାଙ୍ମଯଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଧରିପାରିବା ଯାଏନାହିଁ, ସେଥିରେ ବାଣୀ ରହିଛି, ତାହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯାଭ୍ଯୁଜ୍ଜହାରୈନାମାତ୍ମାଧାରୋ ଧରାଧରଃ

ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା, ନିଜେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ଧରାଧର ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଲେ ।

ଅସ୍ତୁଵଞ୍ଜନଲୋକସ୍ଥାଃ ସିଦ୍ଧା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ହରିମ୍

ବାୟୁ ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।