କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରଲଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଯାଵଦ୍ ଵିଶ୍ଵସମୁଦ୍ଭଵଃ

ଯେଉଁ ବିଗଳନକୁ 'ପ୍ରାକୃତ' ବୋଲାଯାଏ, ସେହି ଦିନ ଯାଏଁ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଅହର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିର୍ହ୍ଯୁପଚାରତଃ

ସେଠାରେ ଦିନ ନାହିଁ, ଏବଂ ରାତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ହ୍ଯନ୍ତର୍ଯାମୀଶ୍ଵରଃ ପରଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେଇ ପରମ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ନାୟକ।

କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଯୋଗେନ ପରେଣ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଚଳିତ କରିଲେ।

ଅନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କ୍ଷୋଭାଯ ତଥାସୌ ଯୋଗମୂର୍ତିମାନ୍

ସେ ଯୋଗର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଚଳନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ସଂକୋଚଵିକାସାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନତ୍ଵେ ଽପି ଚ ସ୍ଥିତଃ

ସେ ସଂକୋଚ ଓ ବିକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଧାନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।

ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହଦ୍ ବୀଜଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ମକମ୍

ସେଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ମିଶିଥିବା ମହା ବୀଜ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ପ୍ରଜ୍ଞାଧୃତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ସଂଵିଦେତସ୍ମାଦିତି ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍

ସେଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତ୍ରିଵିଧୋ ଽଯମହଙ୍କାରୋ ମହତଃ ସଂବଭୂଵ ହ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଅହଂକାର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ଆତ୍ମା ଚ ପୁଦ୍ଗଲୋ ଜୀଵୋ ଯତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ

ସେଠାରୁ ଆତ୍ମା, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜୀବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତଥା ଦେଵାଃ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯାତ୍ମଜଂ ଜଗତ୍

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ।

ଯେନାସୌ ଜାଯତେ କର୍ତା ଭୂତାଦୀଂଶ୍ଚାନୁପଶ୍ଯତି

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ଭୂତ ଓ ତାଙ୍କର ଆରମ୍ଭକୁ ଦେଖିପାରେ।

ତୈଜସାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରକୃତିର ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ଦଶ ଦେବତାମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରକୃତିର।

ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋ ଽଯଂ ଭୂତାଦେରଭଵନ୍ ପ୍ରଜାଃ

ଏହା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି; ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ଆକାଶଂ ଶୁଷିରଂ ତସ୍ମାଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍

ସେଠାରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵାଯୁରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶୋ ଗୁଣୋ ମତଃ

ସେଠାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ।

ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵାଯୋସ୍ତଦ୍ରୂପଗୁଣମୁଚ୍ଯତେ

ବାୟୁଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ।

ସଂଭଵନ୍ତି ତତୋ ଽମ୍ଭାଂସି ରସାଧାରାଣି ତାନି ତୁ

ତାହାଠାରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ରସର ଆଧାର।

ସଂଘାତୋ ଜାଯତେ ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋ ଗୁଣୋ ମତଃ

ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗଠନ ହେଲା; ଏହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସୁଗନ୍ଧ।

ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଵାଯୁଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକୋ ଽଭଵତ୍

ତାପରେ, ଦୁଇଟି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ—ସହିତ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତ୍ରିଗୁଣଃ ସ୍ଯାତ୍ ତତୋ ଵହ୍ନିଃ ସ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଵାନ୍

ତାପରେ, ତିନୋଟି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ—ସହିତ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲା।

ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା ଆପୋ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁ ରସାତ୍ମିକାଃ

ସେଠାରୁ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଥିବା ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ମୂଳ ଗୁଣ ହେଉଛି ରସ।

ତସମାତ୍ ପଞ୍ଚଗୁଣା ଭୂମିଃ ସ୍ଥୂଲା ଭୂତେଷୁ ଶବ୍ଦ୍ଯତେ

ତାହାଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଥିବା ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଦୃଢ଼।

ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଏମିତି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମିଶି ଏକାଉଠିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟୁମସମାଗମ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମିଳିତ ନ ହେଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିନଥିଲେ।

ମହାଦାଦଯୋ ଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ମଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ତେ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।

ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋ ଽଣ୍ଡମଭଵଦ୍ ବୃହତ୍ ତଦୁଦକେଶଯମ୍

ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱମାନଠାରୁ ବଡ଼ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ବିଶାଳ ଓ ପାଣିରେ ବସିଥିଲା।

ପ୍ରାକୃତେ ଽଣ୍ଡେ ଵିଵୃତ୍ତଃ ସ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ

ସେ ପ୍ରାକୃତିକ ଅଣ୍ଡରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

ଆଦିକର୍ତା ସ ଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତ

ସେ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।