କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ ଵିଦୁରାଦିତ୍ଯଂ ଵେଦଜ୍ଞା ଵେଦଵିଗ୍ରହମ୍

ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେ ସ୍ଥାନକୁ ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

କରୋତି ନିଯତଂ କାଲଂ କାଲାତ୍ମା ହ୍ଯୈଶ୍ଵରୀ ତନୁଃ

ସମୟର ନାଥ, ଯାହାଙ୍କର ଦେହ ଦିବ୍ୟ, ସେ ନିୟମିତ ଭାବେ କାଳକୁ ଚଳାନ୍ତି।

ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନଃ ସପ୍ତ ରଶ୍ମଯୋ ଗ୍ରହଯୋନଯଃ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ରଶ୍ମି, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସଂଯଦ୍ଵସୁରତଃ ପରଃ

ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସଂୟଦ୍ବସୁ।

ସୁପୁମ୍ନଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସ୍ତୁ ପୁଷ୍ଣାତି ଶିଶିରଦ୍ଯୁତିମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ରଶ୍ମିକୁ ସୁପୁମ୍ନ କୁହାଯାଏ, ସେ ଶୀତଳ ତେଜକୁ ପୋଷଣ କରେ।

ହରିକେଶସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରଶ୍ମିର୍ନକ୍ଷତ୍ରପୋଷକଃ

ହରିକେଶ ନାମକ ଯେଉଁ ରଶ୍ମି, ସେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।

ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାସ୍ତୁ ଯୋ ରଶ୍ମିଃ ଶୁକ୍ରଂ ପୁଷ୍ଣାତି ନିତ୍ଯଦା

ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା ନାମକ ଯେଉଁ ରଶ୍ମି, ସେ ସଦା ଶୁକ୍ରକୁ ପୋଷଣ କରେ।

ଶନୈଶ୍ଚରଂ ପ୍ରପୁଷ୍ଣାତି ସପ୍ତମସ୍ତୁ ସୁରାଟ୍ ତଥା

ସପ୍ତମ ଯେଉଁ ରଶ୍ମି, ତାହା ସୁରାଟ୍ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ସେ ଶନିକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରେ।

ଵର୍ଧନ୍ତେ ଵର୍ଧିତା ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ

ସେମାନେ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସବୁବେଳେ ପୋଷଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଆଦାନାନ୍ନିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସାଂ ତମସାଂ ପ୍ରଭୁଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତେଜ ଓ ଅନ୍ଧକାରର ନାଥ, ସଦା ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ସ୍ଥାଵରାଞ୍ଜଙ୍ଗମାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଚ୍ଚ କୁଲ୍ଯାଦିକଂ ପଯଃ

ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ଜୀବ, ଏବଂ ନଦୀ ଓ ଏହାପରି ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ।

ତାସାଂ ଚତୁଃ ଶତଂ ନାଡ୍ଯୋ ଵର୍ଷନ୍ତେ ଚିତ୍ରମୂର୍ତଯଃ

ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଶଏ ନାଳୀ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।

ଅମୃତା ନାମ ତାଃ ସର୍ଵା ରଶ୍ମଯୋ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନାଃ

ଏହି ସମସ୍ତ କିରଣକୁ 'ଅମୃତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାମାନେ ବର୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।

ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାଃ ପୀତାଭାଃ ସ୍ଯୁର୍ଗଭସ୍ତଯଃ

ଏହି ସମସ୍ତ କିରଣ 'ଚନ୍ଦ୍ର' ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାମାନେ ସୁନଳିଆ ରଙ୍ଗର ।

ଶୁକ୍ରାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରିଵିଧା ଘର୍ମସର୍ଜନାଃ

'ଶୁକ୍ର' ନାମରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କିରଣ ତିନି ପ୍ରକାରର, ଏହାମାନେ ତାପ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ଅମୃତେନ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରରିଂସ୍ତର୍ପଯତ୍ଯସୌ

ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାରେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି ।

ହେମନ୍ତେ ଶିଶିରେ ଚୈଵ ହିମମୁତ୍ସୃଜତି ତ୍ରିଭିଃ

ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ସେ ତିନି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ହିମ ପ୍ରବାହ କରନ୍ତି ।

ଚୈତ୍ରେ ମାସି ଭଵେଦଂଶୋ ଧାତା ଵୈଶାଖତାପନଃ

ଚୈତ୍ର ମାସରେ 'ଧାତା' ନାମକ କିରଣ ଥାଏ, ବୈଶାଖରେ 'ତାପନ' ।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ୍ଯାଂ ଭଗଃ ସ୍ମୃତଃ

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ 'ବିବସ୍ୱାନ୍', ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ 'ଭଗ' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ ।

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଭଵେନ୍ମିତ୍ରଃ ପୌଷେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ 'ମିତ୍ର', ପୌଷରେ ଶାଶ୍ୱତ 'ବିଷ୍ଣୁ' ଥାନ୍ତି ।

ଷଡ୍ଭିଃ ସହସ୍ତ୍ରୈଃ ପୂଷା ତୁ ଦେଵୋଂଶଃ ସପ୍ତଭିସ୍ତଥା

ପୂଷା ଦେବତାଙ୍କର ଛଅ ହଜାର କିରଣ ଅଛି, 'ସପ୍ତଭିସ୍' ନାମକ କିରଣ ମଧ୍ୟ ଏପରି ।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଦଶଭିଃ ପାତି ପାତ୍ଯେକାଦଶଭିର୍ଭଗଃ

'ବିବସ୍ୱାନ୍' ଦଶଟି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, 'ଭଗ' ଏକୋନଏକୋଟି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ।

ଷଡ୍ଭୀ ରଶ୍ମିସହସ୍ତ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପତି ଵିଶ୍ଵସୃକ୍

ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା, ଛଅ ହଜାର କିରଣରେ ଉଜ୍ୱଳିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ହେମନ୍ତେ ତାମ୍ରଵର୍ଣଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଶିରେ ଲୋହିତୋ ରଵିଃ

ହେମନ୍ତରେ ସେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶିଶିର ଋତୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ହୁଅନ୍ତି ।

ସୂର୍ଯୋ ଽମରତ୍ଵମମୃତେ ତ୍ରଯଂ ତ୍ରିଷୁ ନିଯଚ୍ଛତି

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଅମରତ୍ୱ, ଅମୃତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ଭୌମୋ ମନ୍ଦସ୍ତଥା ରାହୁଃ କେତୁମାନପି ଚାଷ୍ଟମଃ

ଭୌମ, ମନ୍ଦ, ରାହୁ ଓ କେତୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଭାବେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି ।

ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣା ଯଥାଯୋଗଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯନୁଦିଵାକରମ୍

ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଘୂରିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି ।

ଯସ୍ମାଦ୍ ଵହତି ତାନ୍ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵହସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ

ବାୟୁ ଏହାମାନେକୁ ବହିନେଇଥିବାରୁ, ଏହାକୁ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଵାମଦକ୍ଷିଣତୋ ଯୁକ୍ତା ଦଶ ତେନ ନିଶାକରଃ

ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପଟେ ଦଶଟି ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ, ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଏହି ନାମ ମିଳିଛି ।