କୂର୍ମପୁରାଣମ୍

ନ ହ୍ଯେତତ୍ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ଵିନ୍ଦତି ମାନଵଃ

ଏହିପରି ଆଚରଣ ଛାଡି, ମାନବ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ।

ନମସ୍କୃତ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ପୁନର୍ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍

ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଯଥା ସଂଭଵତେ ଜଗତ୍

ଏବେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କିପରି ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନିଯନ୍ତା କଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵଦସ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ

ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା କିଏ? ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆମକୁ କହ।

ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ

ସେ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ଅନନ୍ତଶ୍ଚାପ୍ରମେଯଶ୍ଚ ନିଯନ୍ତା ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ

ସେ ଅନନ୍ତ, ଅପରିମିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଥିବା ନିୟନ୍ତା।

ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚେତି ଯଦାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଚିନ୍ତକାଃ

ଯାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତକମାନେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଅଜରଂ ଧ୍ରୁଵମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍

ସେ ଅଜର, ଅଚଳ, ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ।

ଵିଗ୍ରହଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମାତ୍ମନାଧିଷ୍ଠିତଂ ମହତ୍

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମହା ଆକୃତି ଆତ୍ମାରେ ବିରାଜିତ।

ଅସାଂପ୍ରତମଵିଜ୍ଞେଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତ

ସମୟ ଆରମ୍ଭର ପୂର୍ବରୁ, ଅଦୃଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରଲଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଯାଵଦ୍ ଵିଶ୍ଵସମୁଦ୍ଭଵଃ

ଯେଉଁ ବିଗଳନକୁ 'ପ୍ରାକୃତ' ବୋଲାଯାଏ, ସେହି ଦିନ ଯାଏଁ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଅହର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିର୍ହ୍ଯୁପଚାରତଃ

ସେଠାରେ ଦିନ ନାହିଁ, ଏବଂ ରାତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ହ୍ଯନ୍ତର୍ଯାମୀଶ୍ଵରଃ ପରଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେଇ ପରମ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ନାୟକ।

କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଯୋଗେନ ପରେଣ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଚଳିତ କରିଲେ।

ଅନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କ୍ଷୋଭାଯ ତଥାସୌ ଯୋଗମୂର୍ତିମାନ୍

ସେ ଯୋଗର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଚଳନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ସଂକୋଚଵିକାସାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନତ୍ଵେ ଽପି ଚ ସ୍ଥିତଃ

ସେ ସଂକୋଚ ଓ ବିକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଧାନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।

ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହଦ୍ ବୀଜଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ମକମ୍

ସେଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ମିଶିଥିବା ମହା ବୀଜ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ପ୍ରଜ୍ଞାଧୃତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ସଂଵିଦେତସ୍ମାଦିତି ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍

ସେଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତ୍ରିଵିଧୋ ଽଯମହଙ୍କାରୋ ମହତଃ ସଂବଭୂଵ ହ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଅହଂକାର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ଆତ୍ମା ଚ ପୁଦ୍ଗଲୋ ଜୀଵୋ ଯତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ

ସେଠାରୁ ଆତ୍ମା, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜୀବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତଥା ଦେଵାଃ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯାତ୍ମଜଂ ଜଗତ୍

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ।

ଯେନାସୌ ଜାଯତେ କର୍ତା ଭୂତାଦୀଂଶ୍ଚାନୁପଶ୍ଯତି

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ଭୂତ ଓ ତାଙ୍କର ଆରମ୍ଭକୁ ଦେଖିପାରେ।

ତୈଜସାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରକୃତିର ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ଦଶ ଦେବତାମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରକୃତିର।

ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋ ଽଯଂ ଭୂତାଦେରଭଵନ୍ ପ୍ରଜାଃ

ଏହା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି; ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ଆକାଶଂ ଶୁଷିରଂ ତସ୍ମାଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍

ସେଠାରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵାଯୁରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶୋ ଗୁଣୋ ମତଃ

ସେଠାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ।

ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵାଯୋସ୍ତଦ୍ରୂପଗୁଣମୁଚ୍ଯତେ

ବାୟୁଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ।

ସଂଭଵନ୍ତି ତତୋ ଽମ୍ଭାଂସି ରସାଧାରାଣି ତାନି ତୁ

ତାହାଠାରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ରସର ଆଧାର।

ସଂଘାତୋ ଜାଯତେ ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋ ଗୁଣୋ ମତଃ

ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗଠନ ହେଲା; ଏହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସୁଗନ୍ଧ।