ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ, ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଅହଂକାର ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଲୀନ ହୁଏ। ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଏକ ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆତ୍ମସାତ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପରମ ପୁରୁଷ ଏକାଉଠୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ବିଲୟ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଘଟେ ନାହିଁ; ଏହା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ହୁଏ। ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭ ଓ ମାୟାର ତତ୍ତ୍ୱ, ସେଠି ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ। ଋଷିମାନେ ସେଇ ମହା ସାକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିସ୍ତୃତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି—ଏହି ଉପନିଷଦର ଘୋଷଣା। ଏଠାରେ ଶଙ୍କର ସର୍ବଶେଷ ବିଲୟ ଘଟାନ୍ତି। ସେଇ ସ୍ଥାପନା କରୁଥିବା ଓ ମୋହନିୟ ଶକ୍ତିକୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଉପନିଷଦ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ। ସେ ଏହି ପ୍ରକୃତିରୁ, ଯାହା ପଚିଶି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ୍ୱର—ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ଏକମାତ୍ର ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହା ଚିତ୍ତ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର। ଦେବତାମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ବିଭିନ୍ନ ்ୟଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଗୁଣ ଶକ୍ତିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ସେଇ ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ତିଆରି କରେ ଓ ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୁନି ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଋଗ୍ବେଦ ଘୋଷଣା କରେ ଯେ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଅଭିଲାଷାର ଦାତା। ଦେବତାମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ସ୍ତୁତିତ। କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପରମ ମନେ କରନ୍ତି, କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଆଉ କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତଥାପି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନେକ ରୂପକୁ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଶିବ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠି ଉଚିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଗିରିଶଙ୍କୁ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଉନ୍ନତି ଚାହେଁ, ସେ ଗୁଣସହିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବେଦ ପ୍ରଥା ତାଙ୍କୁ କମଳାସନରେ, ସୁନାପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଧ୍ୟାନ କରେ। ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ନିକଟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରି, ଦିବ୍ୟ ଦଶା ଲାଭ ହୁଏ। ପରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଯୋଗକୁ ବୀଜ ଓ ନିର୍ବୀଜ ଦୁଇ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯିଏ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥାଏ, ସେ ଅଗ୍ନିଆଦି ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରେ। ଆଦି ଓ ଅକ୍ଷୟ ଦେବତା ଭାବେ ବାସୁଦେବ, ସନାତନ ପ୍ରଭୁ, ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ୟ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଥିଲି। ସେହି ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ। ଋଷିମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ମାଧବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପୀ ନାରାୟଣ, ବାସୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମାଧବ, ଯଜ୍ଞପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମନ। ହଜାର ହାତ, ହଜାର ପାଦ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହାତୀତ ଦେବତା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।